Wprowadzenie
W 2025 roku opublikowano nową wersję normy PN-EN 50172, która reguluje wymagania dotyczące oświetlenia ewakuacyjnego i awaryjnego w budynkach. Wersja z 2005 roku przestała obowiązywać — nowa norma wnosi szereg istotnych zmian i uzupełnień. Dla firm instalacyjnych, projektantów i właścicieli obiektów to moment, w którym warto zweryfikować swoje dotychczasowe założenia i dostosować projekt albo dokumentację do aktualnych wymagań. W poniższym artykule omówiono najważniejsze zmiany — co wymaga uwagi, co warto wdrożyć od zaraz.
1. Co określa norma PN-EN 50172
Norma PN‑EN 50172 określa zasady projektowania, instalacji oraz utrzymania systemów oświetlenia ewakuacyjnego i awaryjnego w budynkach. Jej zakres dotyczy przede wszystkim kwestii organizacyjnych i eksploatacyjnych: podziału instalacji na obwody, sposobu zasilania awaryjnego, wymagań dotyczących dokumentacji, testów okresowych, procedur konserwacji oraz odpowiedzialności właściciela lub zarządcy obiektu. Norma definiuje również podstawowe typy oświetlenia awaryjnego: oświetlenie dróg ewakuacyjnych, stref otwartych oraz miejsc wymagających szczególnej ostrożności.
Warto podkreślić, że PN‑EN 50172 nie określa parametrów fotometrycznych – takich jak poziom natężenia oświetlenia czy równomierność światła. Te wartości są przedmiotem normy PN‑EN 1838, która ma charakter stricte fotometryczny. PN‑EN 1838 precyzuje wymagania dotyczące ilości światła, luminancji znaków bezpieczeństwa, równomierności oświetlenia oraz efektów świetlnych w warunkach awaryjnych.
Różnica między normami jest więc jasna:
Obie normy uzupełniają się i dopiero stosowane razem dają pełny obraz prawidłowo zaprojektowanego i funkcjonującego oświetlenia ewakuacyjnego.
2. Konieczność stosowania nowej normy w świetle obowiązujących przepisów
Zgodnie z Ustawą z dnia 12 września 2002 r. o normalizacji stosowanie Polskich Norm (PN) ma charakter zasadniczo dobrowolny — norma techniczna sama w sobie nie jest aktem prawnym ani obligatoryjnym. Wyjątek stanowią sytuacje, w których przepisy prawa wprost odwołują się do konkretnych norm, czyniąc ich stosowanie wymogiem technicznym. W polskim budownictwie takim przepisem jest Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych (WT), które w § 181 ust. 7 stanowi, że „oświetlenie awaryjne należy wykonywać zgodnie z Polskimi Normami dotyczącymi wymagań w tym zakresie”. Oznacza to, że w obiektach wymagających oświetlenia awaryjnego formalnie należy stosować normy przywołane w rozporządzeniu, czyli: PN‑EN 1838:2005 (określająca parametry fotometryczne oświetlenia awaryjnego) oraz PN‑EN 50172:2005 (dotycząca projektowania, instalacji i utrzymania systemów oświetlenia ewakuacyjnego).
Nowsze wersje norm, np. PN‑EN 50172:2025, choć dostępne i uznawane w branży, nie zostały wprost przywołane w WT, więc ich stosowanie nie jest formalnie wymagane przez przepisy prawa. Zastosowanie wersji 2005 gwarantuje pełną zgodność z WT, natomiast nowsze wydania mogą być stosowane wyłącznie jako standard techniczny wykraczający poza minimalne wymogi.
W praktyce oznacza to, że projektowanie, wykonanie i eksploatacja oświetlenia awaryjnego w budynkach musi opierać się na normach przywołanych w WT (PN‑EN 1838:2005 i PN‑EN 50172:2005), przy zachowaniu świadomości, że nowa wersja normy nie zmienia automatycznie obowiązku prawnego, dopóki nie zostanie formalnie wskazana w przepisach.
3. Główne zmiany w normie PN-EN 50172
Zmiany w normie PN-EN 50172 wynikają z publikacji nowej wersji europejskiej EN 50172:2024, która została wprowadzona do krajowego zestawu norm w roku 2025 jako PN-EN 50172:2025. Nowa edycja zastąpiła poprzednią wersję z 2005 roku, aktualizując wymagania w zakresie projektowania, instalacji i utrzymania oświetlenia ewakuacyjnego oraz dopasowując je do współczesnych realiów technicznych i organizacyjnych. Wprowadzono m.in. rozszerzone wytyczne dotyczące dokumentacji, testów, pomiarów, okablowania, a także bardziej szczegółowe definicje rodzajów oświetlenia awaryjnego.
3.1 Zakres działania i definicje – uszczegółowienie typów oświetlenia awaryjnego i ich przeznaczenia
Nowa wersja normy lepiej definiuje, co dokładnie zalicza się do oświetlenia awaryjnego / ewakuacyjnego: obejmuje drogi ewakuacyjne, strefy otwarte (anti-panic), lokalne strefy robocze o podwyższonym ryzyku, a także oświetlenie znaków bezpieczeństwa. Wyróżnia systemy adaptacyjne i nieadaptacyjne, systemy montowane wysoko i nisko (np. niskie oprawy przy podłodze, które są widoczne w zadymieniu).
Ponadto norma wskazuje, że systemy zapasowe (standby lighting), choć mają inne zastosowanie, mogą być użyte jako awaryjne (nie są częścią oświetlenia ewakuacyjnego), o ile spełniają określone wymagania (w połączeniu z normą EN 1838).
Takie uszczegółowienia pomagają projektantom precyzyjnie ocenić, jaki typ systemu zastosować w konkretnym obiekcie — co jest ważne chociażby przy modernizacjach starych instalacji.
3.2 Precyzyjne wytyczne dotyczące okablowania i struktury systemu
EN 50172:2024 wprowadza nowe przepisy dotyczące układu okablowania, organizacji obwodów, zasilania awaryjnego i separacji obwodów. W nowym standardzie znajduje się dodatek (Annex D) poświęcony sposobowi prowadzenia instalacji oraz zasadom doboru obwodów tak, by awaria jednego obwodu nie pozbawiała oświetlenia całej drogi ewakuacyjnej.
To wymaga od projektanta i wykonawcy dobrania właściwej ilości obwodów, właściwego zasilania awaryjnego oraz zaplanowania redundancji — szczególnie w obiektach o dużym ryzyku.
Praktyczne zmiany w zakresie okablowania:
3.3 Zalecenia dotyczące doboru czasu pracy i aktywacji systemu w zależności od scenariusza
Nowa norma wnosi wytyczne, jak dobrać czas pracy awaryjnego oświetlenia, jego czas aktywacji oraz rodzaj systemu — w zależności od rodzaju obiektu, poziomu ryzyka, przewidywanego obciążenia czy ewentualnych dłuższych przerw w zasilaniu. Podstawowy wymóg pozostaje niezmienny: czas działania awaryjnego oświetlenia musi wynosić co najmniej 1 godzinę, co wynika zarówno z normy EN 1838 „Lighting applications – Emergency lighting”, jak i z polskich Warunków Technicznych (§ 181 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury). Wzbogacono jednak standard o tzw. „guidance for the selection of appropriate system durations and activation times for various use cases” (dodatek Annex A), który zawiera scenariusze dla różnych typów budynków i funkcji (np. szpitale, hale produkcyjne, obiekty wielokondygnacyjne), wskazując kiedy należy stosować wydłużone czasy pracy i szybsze tryby aktywacji.
Dzięki temu możliwe jest lepsze dopasowanie systemu do realnych potrzeb – co pozytywnie wpływa na bezpieczeństwo, a jednocześnie pozwala optymalizować koszty.
W praktyce oznacza to, że projektant musi zawsze zapewnić minimum 1 h działania zgodnie z EN 1838 i Warunkami Technicznymi, a Annex A precyzyjnie wskazuje sytuacje, w których wymagane są dłuższe czasy (np. 2 h w halach produkcyjnych, 3 h w szpitalach) oraz natychmiastowa aktywacja — co zwiększa skuteczność systemu i eliminuje niejasności interpretacyjne.
3.4 Jasne zalecenia do pomiarów i weryfikacji fotometrycznej oraz okresowej kontroli skuteczności systemu
Standard przewiduje teraz dokładne instrukcje, jak wykonywać pomiary na miejscu (on‑site measurements), aby uzyskać wiarygodne i powtarzalne wyniki natężenia światła, równomierności oraz spełnienia kryteriów dla dróg ewakuacyjnych, stref otwartych i stref wysokiego ryzyka. W dodatku (Annex B) zawarto szczegółową metodykę pomiarów oraz zalecenia dotyczące częstotliwości ich wykonywania.
Dodatkowo norma rekomenduje fotometryczną weryfikację skuteczności systemu co 5 lat, aby sprawdzić, czy instalacja nadal spełnia wymagane parametry (np. natężenie, rozmieszczenie opraw, stan akumulatorów).
To szczególnie istotne w obiektach użyteczności publicznej i zakładach pracy, gdzie odpowiedzialność za bezpieczeństwo i zgodność z wymogami jest najwyższa.
3.5 Rozszerzenie wymagań dotyczących dokumentacji, testów i konserwacji
Nowa norma dodaje wymagania dla pełnej dokumentacji systemu, a także szczegółowe reguły dotyczące testów, konserwacji i prowadzenia dziennika eksploatacyjnego (logbook).
Obejmuje to m.in.:
Wymóg zapewnienia sprawności systemu jest już zapisany w Warunkach Technicznych (§ 181 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury), natomiast PN‑EN 50172:2025 rozwija go, wskazując szczegółowe zasady dokumentowania i kontroli.
Zmiana ma szczególne znaczenie w kontekście odbiorów i okresowych kontroli budynków użyteczności publicznej czy zakładów pracy — kompletna dokumentacja i logi mogą być wymagane wkrótce przez organy nadzoru podczas inspekcji.
4. Co zmiany oznaczają w praktyce dla instalatora / firmy montażowej
5. Podsumowanie
Nowa wersja PN‑EN 50172 (2025) wprowadza szereg istotnych zmian w zakresie projektowania i eksploatacji systemów awaryjnego oświetlenia. Najważniejsze z nich to:
Zmiany obejmują zarówno aspekty techniczne instalacji, jak i dokumentację, testy, konserwację oraz kontrolę, dzięki czemu norma PN‑EN 50172:2025 daje projektantom i użytkownikom jednoznaczne narzędzia do zapewnienia bezpieczeństwa i zgodności systemów awaryjnego oświetlenia.
Aby pełniej zrozumieć wymagania dotyczące projektowania i eksploatacji instalacji oświetlenia awaryjnego, warto zapoznać się również z naszym artykułem omawiającym wymagania oświetlenia awaryjnego zgodnie z PN-EN 1838, który stanowi bezpośrednie uzupełnienie normy PN-EN 50172. Tekst ten wyjaśnia m.in. zasady dotyczące natężenia oświetlenia, równomierności oraz oznakowania dróg ewakuacyjnych. W kolejnych publikacjach przedstawiamy także praktyczne zagadnienia związane z projektowaniem i konserwacją instalacji niskoprądowych, co pozwala uporządkować wiedzę i powiązać wymagania normowe z codzienną praktyką wykonawczą.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
1. Czy nowa norma PN‑EN 50172:2025 jest prawnie obowiązkowa?
Nie — publikacja nowej wersji normy sama w sobie nie nadaje jej obowiązkowości prawnej. Norma staje się aktem wiążącym tylko wtedy, gdy przepisy prawa (ustawa lub rozporządzenie) wprost wskazują jej wersję lub nakazują jej stosowanie. Bez takiego odwołania, norma techniczna pozostaje dokumentem o charakterze dobrowolnym.
2. Które wersje norm są obecnie przywołane w przepisach i uznawane za obowiązujące?
W polskim prawie — w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych (WT) — w § 181 ust. 7 wskazano, że oświetlenie awaryjne należy wykonywać zgodnie z Polskimi Normami dotyczącymi wymagań w tym zakresie. W praktyce jako normy przywołane uznawane są: PN‑EN 1838:2005 (parametry fotometryczne oświetlenia awaryjnego) oraz PN‑EN 50172:2005 (systemy awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego). To one stanowią formalny punkt odniesienia przy spełnianiu wymagań prawa.
3. Co zmieniło się w zakresie okablowania i struktury systemu?
Nowa norma wprowadza szczegółowe wytyczne dotyczące prowadzenia przewodów, separacji obwodów oraz redundancji zasilania. Systemy awaryjne muszą być tak skonstruowane, aby awaria jednego obwodu nie pozbawiała całej drogi ewakuacyjnej światła, a przewody oświetlenia awaryjnego muszą być prowadzone oddzielnie od innych instalacji, co minimalizuje ryzyko utraty ciągłości działania.
4. Jakie są zmiany dotyczące czasu pracy i aktywacji systemu?
Minimalny czas działania systemu pozostaje 1 godzina, zgodnie z PN‑EN 1838 i WT (§ 181). Nowa norma dodaje scenariusze (np. 2 godziny dla hal produkcyjnych, 3 godziny dla szpitali) opisane w Annex A, oraz zasady natychmiastowej aktywacji systemu zależnie od typu obiektu i poziomu ryzyka.
5. Czego wymaga nowa norma w zakresie dokumentacji, testów i konserwacji?
PN‑EN 50172:2025 nakłada obowiązek pełnej dokumentacji: protokołów z uruchomienia, przekazania systemu użytkownikowi, prowadzenia dziennika konserwacji (logbook), regularnych testów funkcjonalnych i pełnej wydajności, a także pięcioletniej weryfikacji fotometrycznej. Dzięki temu możliwe jest udokumentowanie zgodności i zapewnienie długoterminowego bezpieczeństwa.
Zamów bezpłatną wycenę
👉 Szukasz sprawdzonego elektryka w Radomiu lub potrzebujesz wyceny instalacji elektrycznej?
📞 Skontaktuj się z naszą firmą instalacyjną z Radomia – oferujemy kompleksowe usługi elektryczne, przygotujemy darmową wycenę i doradzimy najlepsze rozwiązania dla Twojego domu.